\u201cKung sakaling malaman ni Mariel ang ginawa natin sa scholarship niya at sa perang nakalaan para sa bata, hindi niya tayo mapapatawad\u2026\u201d<\/p>\n
Parang biglang nawala ang hangin sa buong auditorium.<\/p>\n
Hindi ako makagalaw.<\/p>\n
Scholarship ko?<\/p>\n
Anong kinalaman ng scholarship ko sa perang para kay Nathan?<\/p>\n
Nakatayo si Vanessa sa gitna ng hanay ng mga upuan. Hawak niya ang kanyang mamahaling handbag, ngunit nanginginig ang mga daliri niya.<\/p>\n
\u201cNathan!\u201d sigaw niya. \u201cHindi mo naiintindihan ang binabasa mo!\u201d<\/p>\n
Tahimik na tumingin ang anak ko sa kanya.<\/p>\n
\u201cKung ganoon po, Auntie Vanessa, hayaan ninyong ipaliwanag ko.\u201d<\/p>\n
Auntie Vanessa.<\/p>\n
Dalawang salitang tila mas masakit para sa ate ko kaysa sa anumang paratang.<\/p>\n
Lumapit ang isa sa mga guro sa entablado, ngunit mahinahong nagsalita si Nathan.<\/p>\n
\u201cMa\u2019am, humingi po ako ng pahintulot na magpasalamat sa taong nagpalaki sa akin. May ilang bagay lang po akong kailangang sabihin.\u201d<\/p>\n
Nagkatinginan ang mga guro.<\/p>\n
Tumango ang program director at hinayaang magpatuloy siya.<\/p>\n
\u201cAng unang sulat po,\u201d sabi ni Nathan, \u201cay iniwan kasama ng kumot ko.\u201d<\/p>\n
Binuklat niya ang lumang papel.<\/p>\n
\u201cMariel, ikaw muna ang bahala kay Nathan. Hindi ko kayang isakripisyo ang kinabukasan ko para sa isang bata. Mas bagay sa iyo ang buhay na nakatali sa bahay. Huwag mo akong hanapin.\u201d<\/p>\n
Hindi ko napigilang mapaluha.<\/p>\n
Naalala ko ang sulat na iyon.<\/p>\n
Ilang beses ko iyong binasa noong mga gabing walang tigil ang iyak ni Nathan.<\/p>\n
Pero hindi ko kailanman ipinakita sa kanya.<\/p>\n
Inakala kong ligtas iyon sa kahon ng mga lumang dokumento.<\/p>\n
\u201cAng pangalawang sulat po,\u201d patuloy niya, \u201cay natagpuan ko sa bahay nina Lola noong nakaraang taon.\u201d<\/p>\n
Napatingin ako kina Mama at Papa.<\/p>\n
Pareho silang nakayuko.<\/p>\n
\u201cKasama po nito ang mga resibo at lumang bank statement. Humingi ako ng tulong sa isang pinagkakatiwalaang guro para maintindihan ang mga dokumento.\u201d<\/p>\n
Itinaas niya ang papel.<\/p>\n
\u201cSulat po ito ni Lola kay Auntie Vanessa.\u201d<\/p>\n
At nagsimula siyang magbasa.<\/p>\n
\u201cVanessa, huwag ka nang mag-alala. Kinausap na namin si Mariel tungkol sa scholarship. Sinabi naming kailangan niyang manatili para alagaan ang bata. Huwag mo nang banggitin ang perang ipinadala ng tatay ni Nathan. Mas mabuting hindi niya malaman.\u201d<\/p>\n
Napahawak ako sa sandalan ng upuan.<\/p>\n
Hindi ko halos marinig ang sumunod na mga salita.<\/p>\n
Dahil isang tanong lamang ang paulit-ulit sa isip ko.<\/p>\n
May perang ipinadala para kay Nathan?<\/p>\n
Sampung taon akong nagtrabaho hanggang halos bumigay ang katawan ko.<\/p>\n
Sampung taon akong nagtipid.<\/p>\n
At ngayon ko lamang nalaman na may perang dapat palang tumulong sa amin.<\/p>\n
Tumayo si Adrian, ang lalaking kasama ni Vanessa.<\/p>\n
\u201cSandali,\u201d sabi niya. \u201cAnong perang sinasabi niya?\u201d<\/p>\n
Lumingon si Vanessa.<\/p>\n
\u201cAdrian, please. Bata lang siya.\u201d<\/p>\n
\u201cVanessa, sinabi mong ikaw ang nagpalaki sa anak mo!\u201d<\/p>\n
Walang sumagot.<\/p>\n
Dahan-dahang ibinalik ni Nathan ang mikropono sa harap niya.<\/p>\n
\u201cSir Adrian, hindi po ako lumaki sa bahay niya.\u201d<\/p>\n
Tumingin siya sa akin.<\/p>\n
\u201cSi Mama Mariel po ang nagpalaki sa akin.\u201d<\/p>\n
Ramdam kong bumagsak ang luha sa pisngi ko.<\/p>\n
\u201cSiya po ang gumigising kapag may sakit ako. Siya ang naghahanda ng baon ko. Siya ang nagtuturo sa akin na hindi porke matalino ako, mas mahalaga na ako kaysa sa ibang tao.\u201d<\/p>\n
Huminga siya.<\/p>\n
\u201cAt siya rin po ang taong hindi kailanman nagsinungaling tungkol sa kung sino ang nagsilang sa akin.\u201d<\/p>\n
May narinig akong mahinang palakpakan.<\/p>\n
Pero hindi pa tapos si Nathan.<\/p>\n
\u201cMay isa pa po akong gustong ipaliwanag,\u201d sabi niya.<\/p>\n
\u201cAng tatay ko pong si Carlo Reyes ay nagtatrabaho noon sa barko. Ayon sa mga dokumentong nakita namin, nagpadala siya ng pera para sa pangangailangan ko habang inaayos niya ang kanyang pagbabalik sa Pilipinas.\u201d<\/p>\n
Napalingon si Vanessa kay Mama.<\/p>\n
\u201cMama, bakit nandiyan ang mga papel na iyan?\u201d<\/p>\n
Hindi sumagot si Mama.<\/p>\n
\u201cSa mga record po,\u201d patuloy ni Nathan, \u201cmay kabuuang halos \u20b1680,000 na ipinadala sa loob ng ilang taon.\u201d<\/p>\n
May nagbulungan sa mga upuan.<\/p>\n
\u201cHindi ko po sinasabing alam ko na ang lahat ng nangyari sa pera. Pero may mga resibo pong nagpapakitang napunta ang malaking bahagi nito sa ibang gastusin.\u201d<\/p>\n
Tumingin siya kay Vanessa.<\/p>\n
\u201cAt wala pong nakarating kay Mama Mariel.\u201d<\/p>\n
Hindi na nakatiis si Papa.<\/p>\n
Tumayo siya.<\/p>\n
\u201cTama na, Nathan! Usaping pamilya ito!\u201d<\/p>\n
Biglang nanigas ang mukha ng anak ko.<\/p>\n
\u201cLolo, pamilya rin po ako.\u201d<\/p>\n
Tumahimik si Papa.<\/p>\n
\u201cKung pamilya po ako, bakit hindi ninyo sinabi kay Mama na may tulong na ipinapadala para sa akin?\u201d<\/p>\n
Walang sumagot.<\/p>\n
\u201cBakit ninyo siya hinayaang magtrabaho nang dalawang shift kahit may pera naman palang nakalaan sa akin?\u201d<\/p>\n
Napayuko si Papa.<\/p>\n
At sa unang pagkakataon, nakita kong walang maipaliwanag ang mga magulang ko.<\/p>\n
Tumayo ako.<\/p>\n
Hindi dahil galit na galit ako.<\/p>\n
Kundi dahil ayokong dalhin pa ng sampung taong gulang kong anak ang bigat ng mga kasalanang hindi niya ginawa.<\/p>\n
\u201cNathan,\u201d mahina kong tawag.<\/p>\n
Agad siyang tumingin sa akin.<\/p>\n
Ngumiti ako kahit nanginginig ang labi ko.<\/p>\n
\u201cAnak, sapat na. Proud na proud ako sa iyo.\u201d<\/p>\n
Bumaba ang kanyang mga balikat, na para bang matagal na niyang hinihintay ang pahintulot kong huminto.<\/p>\n
\u201cMay huli lang po akong sasabihin, Mama.\u201d<\/p>\n
Tumango ako.<\/p>\n
Bumaling siya sa mga tao.<\/p>\n
\u201cHindi po ako nagsalita para ipahiya ang kahit sino. Gusto ko lang pong malaman ninyo kung sino ang tunay na dahilan kung bakit ako narito.\u201d<\/p>\n
Tumingin siya kay Vanessa.<\/p>\n
\u201cHindi po ako tropeo na puwedeng kunin kapag may medalya na.\u201d<\/p>\n
Pagkatapos, tumingin siya sa akin.<\/p>\n
\u201cHindi rin po yaya ang babaeng nagpalaki sa akin.\u201d<\/p>\n
Humigpit ang hawak ko sa aking panyo.<\/p>\n
\u201cSiya po ang nanay ko.\u201d<\/p>\n
At doon nagsimulang pumalakpak ang mga tao.<\/p>\n
Hindi sabay-sabay.<\/p>\n
Una, ang kanyang adviser.<\/p>\n
Pagkatapos, ang mga guro.<\/p>\n
Hanggang sa halos buong auditorium ay nakatayo.<\/p>\n
Si Vanessa lamang ang nanatiling nakatigil.<\/p>\n
Pagkatapos ng programa, hindi ko agad nilapitan ang ate ko.<\/p>\n
Hinintay kong makapagpalit ng damit si Nathan.<\/p>\n
Pero si Vanessa mismo ang lumapit sa amin sa hallway.<\/p>\n
\u201cMariel, kailangan nating mag-usap.\u201d<\/p>\n
Hawak niya ang kanyang cellphone.<\/p>\n
\u201cHindi mo alam ang buong kuwento.\u201d<\/p>\n
Tiningnan ko siya.<\/p>\n
\u201cSampung taon, Vanessa. Sampung taon kang may pagkakataong sabihin ang buong kuwento.\u201d<\/p>\n
\u201cHindi mo naiintindihan ang pinagdaanan ko!\u201d<\/p>\n
\u201cAlam kong nahirapan ka,\u201d sagot ko. \u201cAt hindi kita hinusgahan dahil hindi ka handang maging ina noon.\u201d<\/p>\n
Napahinto siya.<\/p>\n
\u201cPero iba ang hindi pagiging handa sa panlilinlang.\u201d<\/p>\n
Namula ang mukha niya.<\/p>\n
\u201cAnak ko pa rin siya!\u201d<\/p>\n
Lumapit si Nathan sa tabi ko.<\/p>\n
\u201cAuntie Vanessa, puwede po ba akong magsalita?\u201d<\/p>\n
Napatingin siya sa bata.<\/p>\n
\u201cOf course, baby.\u201d<\/p>\n
\u201cPlease, huwag ninyo po akong tawaging baby para lang magmukhang malapit tayo.\u201d<\/p>\n
Parang sinampal si Vanessa.<\/p>\n
Hindi sumigaw si Nathan.<\/p>\n
Hindi rin siya umiyak.<\/p>\n
Mas masakit ang kanyang pagiging kalmado.<\/p>\n
\u201cKung gusto ninyo po akong makilala, puwede naman. Pero hindi ninyo puwedeng burahin ang sampung taong kasama ko si Mama.\u201d<\/p>\n
Nagsimulang mangilid ang luha ni Vanessa.<\/p>\n
\u201cNathan, ako ang nagsilang sa iyo.\u201d<\/p>\n
\u201cOpo. At nagpapasalamat po ako na nabuhay ako.\u201d<\/p>\n
Sandali siyang tumigil.<\/p>\n
\u201cPero si Mama Mariel po ang nagturo sa akin kung paano mabuhay.\u201d<\/p>\n
Doon nagsalita si Adrian.<\/p>\n
\u201cVanessa, kailangan nating mag-usap nang tayo lang.\u201d<\/p>\n
Hinawakan siya ng ate ko.<\/p>\n
\u201cAdrian, please. Huwag kang maniwala sa bata.\u201d<\/p>\n
Dahan-dahang inalis ng lalaki ang kamay niya.<\/p>\n
\u201cHindi ang bata ang problema, Vanessa. Ang problema, sinabi mong ikaw ang nagpalaki sa kanya.\u201d<\/p>\n
Nalaman ko kalaunan na matagal nang ipinagmamalaki ni Vanessa kay Adrian na siya ang nagsakripisyo para sa kanyang gifted na anak.<\/p>\n
Ipinakita pa raw niya ang mga litrato ng medalya ni Nathan bilang patunay.<\/p>\n
Balak nilang ilipat si Nathan sa isang prestihiyosong paaralan at ipakilala sa mga kasosyo ni Adrian.<\/p>\n
Pero hindi man lang nila tinanong kung gusto iyon ni Nathan.<\/p>\n
Ang tingin nila sa kanya ay isang magandang kuwento ng tagumpay.<\/p>\n
Hindi isang batang may sariling damdamin.<\/p>\n
Kinagabihan, dumating sa bahay namin sina Mama at Papa.<\/p>\n
Wala silang dalang pagkain.<\/p>\n
Wala ring pasalubong.<\/p>\n
Sa unang pagkakataon, dumating silang walang hinihinging pabor.<\/p>\n
\u201cMariel,\u201d sabi ni Papa, \u201cpatawarin mo kami.\u201d<\/p>\n
Nanatili akong nakatayo sa may pintuan.<\/p>\n
\u201cPara saan po?\u201d<\/p>\n
Napayuko siya.<\/p>\n
\u201cSa perang ipinadala ni Carlo.\u201d<\/p>\n
Tumingin ako kay Mama.<\/p>\n
Umiiyak na siya.<\/p>\n
\u201cAnak, ginamit namin ang iba para sa mga utang sa bahay. Tapos may ibinigay kami kay Vanessa noong nagsisimula siya ng negosyo.\u201d<\/p>\n
Hindi ko agad nasagot.<\/p>\n
Naalala ko ang mga gabing nagtitinda ako ng brownies habang tulog si Nathan.<\/p>\n
Ang mga araw na naglalakad ako pauwi para makatipid sa pamasahe.<\/p>\n
Ang panahong kinailangan kong manghiram para sa kanyang medical tests.<\/p>\n
\u201cAlam ninyong nahihirapan kami,\u201d bulong ko.<\/p>\n
\u201cOo,\u201d sagot ni Mama.<\/p>\n
\u201cAlam ninyong minsan wala akong pambili ng gamot niya?\u201d<\/p>\n
Mas lalo siyang umiyak.<\/p>\n
\u201cPatawad, anak.\u201d<\/p>\n
Napailing ako.<\/p>\n
\u201cHindi ninyo kailangang maging mayaman para tulungan kami. Kailangan lang sana ninyong maging tapat.\u201d<\/p>\n
Walang nakasagot.<\/p>\n
\u201cBakit hindi ninyo sinabi sa akin?\u201d<\/p>\n
Matagal bago sumagot si Papa.<\/p>\n
\u201cNatakot kaming kapag nalaman mo, hihingin mo ang pera. Wala na kaming maibabalik.\u201d<\/p>\n
Napapikit ako.<\/p>\n
Ang sakit palang malaman na ang mga taong pinagkatiwalaan mo ay mas piniling protektahan ang kanilang mga lihim kaysa sa batang nangangailangan.<\/p>\n
Kinabukasan, nakipagkita ako sa isang abogado.<\/p>\n
Dinala ko ang mga sulat, bank statement, at lahat ng dokumentong naipon namin.<\/p>\n
Ipinaliwanag niyang kailangan munang suriin kung kanino legal na nakapangalan ang mga account, paano ginamit ang pera, at kung ano ang maaari naming habulin.<\/p>\n
Hindi ko hinayaang magdesisyon ang galit para sa akin.<\/p>\n
Pero hindi ko rin hinayaang maging dahilan ang salitang pamilya para manahimik na lamang.<\/p>\n
May isa pa kaming kailangang ayusin.<\/p>\n
Sa mga papeles, ako ang matagal nang pangunahing tagapag-alaga ni Nathan, ngunit hindi pa kumpleto ang legal na pagkilala sa aking pagiging magulang.<\/p>\n
Sa tulong ng abogado, sinimulan naming ayusin ang kinakailangang proseso para maprotektahan ang kanyang kinabukasan at matiyak na hindi siya basta maililipat ng tirahan laban sa kanyang kapakanan.<\/p>\n
Nang ipaliwanag ko iyon kay Nathan, tumango siya.<\/p>\n
\u201cMama, kailangan ko bang pumili?\u201d<\/p>\n
Hinawakan ko ang kanyang kamay.<\/p>\n
\u201cHindi mo kailangang pumili kung sino ang mamahalin mo, anak. Pero may karapatan kang maging ligtas at marinig ang gusto mo.\u201d<\/p>\n
Ngumiti siya.<\/p>\n
\u201cKung ganoon, dito ako.\u201d<\/p>\n
\u201cDito saan?\u201d<\/p>\n
\u201cSa bahay natin.\u201d<\/p>\n
At niyakap niya ako nang mahigpit.<\/p>\n
Makalipas ang ilang linggo, may isa pang katotohanang lumabas.<\/p>\n
Natagpuan ng abogado ang lumang impormasyon sa pagpapadala ng pera ni Carlo.<\/p>\n
Hindi pala nito alam na walang natatanggap si Nathan.<\/p>\n
Ayon sa mga naiwang rekord, naniwala siyang ginagamit ang ipinapadala niya para sa anak.<\/p>\n
Nang maghiwalay sila ni Vanessa, unti-unting naputol ang komunikasyon nila. Sinabi raw ni Vanessa na maayos ang kalagayan ng bata at ayaw nitong makipag-ugnayan sa kanya.<\/p>\n
Hindi ko alam kung lahat iyon ay totoo.<\/p>\n
Kaya hindi ako nagmadaling gumawa ng konklusyon.<\/p>\n
Ngunit nang makausap namin si Carlo sa isang video call, nakita kong nanginginig ang kanyang mga kamay.<\/p>\n
\u201cNathan,\u201d sabi niya, \u201chindi ko alam na hindi ka nakakatanggap ng tulong.\u201d<\/p>\n
Tahimik ang anak ko.<\/p>\n
\u201cHindi ko hinihinging paniwalaan mo agad ako,\u201d dagdag ni Carlo. \u201cGusto ko lang magkaroon ng pagkakataong makilala ka.\u201d<\/p>\n
Matagal bago sumagot si Nathan.<\/p>\n
\u201cMahilig po ba kayo sa science?\u201d<\/p>\n
Napangiti ang lalaki habang umiiyak.<\/p>\n
\u201cHindi ako kasinggaling mo, pero gusto kong matuto.\u201d<\/p>\n
\u201cOkay po. Puwede tayong magsimula doon.\u201d<\/p>\n
Hindi ko alam kung anong magiging relasyon nila sa hinaharap.<\/p>\n
Pero alam kong karapatan ni Nathan na makilala ang kanyang ama, sa paraang ligtas at hindi minamadali.<\/p>\n
Pagkalipas ng dalawang buwan, nakatanggap ako ng mensahe mula kay Vanessa.<\/p>\n
Hindi iyon puno ng galit.<\/p>\n
Wala ring paninisi.<\/p>\n
Mariel, alam kong hindi sapat ang sorry. Hindi ko alam kung paano aayusin ang lahat. Pero gusto kong subukan.<\/p>\n
Matagal kong tinitigan ang mensahe.<\/p>\n
Pagkatapos, sumagot ako.<\/p>\n
Vanessa, hindi ako ang unang kailangan mong hingan ng tawad. Si Nathan. At hindi sapat ang salita. Kailangan mong ipakita sa gawa.<\/p>\n
Hindi agad siya sumagot.<\/p>\n
At hindi ko siya hinabol.<\/p>\n
May mga sugat na hindi gumagaling dahil lamang humingi ng tawad ang taong nanakit.<\/p>\n
Minsan, kailangan ng panahon.<\/p>\n
Minsan, kailangan ng pananagutan.<\/p>\n
At minsan, kailangan munang lumayo para hindi na maulit ang sakit.<\/p>\n
Isang Linggo ng umaga, nadatnan ko si Nathan sa aming maliit na mesa.<\/p>\n
May mga libro sa paligid niya.<\/p>\n
May lapis sa likod ng kanyang tainga.<\/p>\n
At may hawak siyang lumang sobre.<\/p>\n
Ang scholarship letter ko.<\/p>\n
\u201cMama,\u201d sabi niya, \u201cbakit hindi ka na bumalik sa school?\u201d<\/p>\n
Umupo ako sa tabi niya.<\/p>\n
\u201cKasi kinailangan kitang alagaan.\u201d<\/p>\n
Napakunot ang noo niya.<\/p>\n
\u201cPero gusto mo pa rin bang mag-aral?\u201d<\/p>\n
Napangiti ako.<\/p>\n
\u201cSiguro. Matagal ko nang hindi naiisip.\u201d<\/p>\n
Inilapag niya ang sulat sa harap ko.<\/p>\n
\u201cMama, sampung taon mo akong tinulungang abutin ang pangarap ko.\u201d<\/p>\n
Tumingin siya sa mga mata ko.<\/p>\n
\u201cPuwede naman sigurong ako ang mag-cheer para sa pangarap mo ngayon.\u201d<\/p>\n
Hindi ko napigilan ang pag-iyak.<\/p>\n
\u201cMahal kita, anak.\u201d<\/p>\n
\u201cMahal din kita, Mama.\u201d<\/p>\n
Pagkaraan ng ilang buwan, nag-enroll ako sa isang flexible college program upang ipagpatuloy ang pag-aaral.<\/p>\n
Hindi madali.<\/p>\n
May trabaho pa rin ako.<\/p>\n
May mga bayarin.<\/p>\n
At may mga gabing halos hindi ko na kayang magbasa sa pagod.<\/p>\n
Pero ngayon, kapag nakikita ni Nathan na nakatulog ako sa ibabaw ng aking notebook, tahimik niyang inilalapag ang isang basong tubig sa tabi ko.<\/p>\n
Minsan, may maliit na papel pang kasama.<\/p>\n
You can do it, Mama. Your biggest fan, Nathan.<\/p>\n
Isang gabi, habang inaayos namin ang mga litrato ng kanyang graduation, nakita namin ang larawan naming dalawa.<\/p>\n
Ako, nakasuot ng simpleng bestida.<\/p>\n
Si Nathan, nakasuot ng toga at may hawak na medalya.<\/p>\n
Sa likod namin, makikita ang malaking entablado.<\/p>\n
\u201cMama,\u201d tanong niya, \u201calam mo ba kung bakit hindi ko binasa ang original speech ko?\u201d<\/p>\n
\u201cBakit, anak?\u201d<\/p>\n
\u201cKasi puro tungkol sa achievements ko iyon.\u201d<\/p>\n
\u201cAt masama ba iyon?\u201d<\/p>\n
Umiling siya.<\/p>\n
\u201cHindi. Pero naisip ko, maraming tao ang makakakita ng medalya ko.\u201d<\/p>\n
Humawak siya sa kamay ko.<\/p>\n
\u201cPero hindi nila makikita ang lahat ng ginawa mo para makarating ako roon.\u201d<\/p>\n
Hindi ako nakapagsalita.<\/p>\n
\u201cGusto ko lang malaman nila na hindi ako naging successful nang mag-isa.\u201d<\/p>\n
Yumakap ako sa kanya.<\/p>\n
At sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang panahon, hindi ko na inisip ang mga pangarap na nawala sa akin.<\/p>\n
Dahil unti-unti ko nang binubuo ang bago kong kinabukasan.<\/p>\n
Kasama ang batang minsang iniwan sa aking mga bisig.<\/p>\n
Ang batang tinawag nilang responsibilidad.<\/p>\n
Ang batang itinuring nilang pabigat.<\/p>\n
Ang batang naging dahilan para matutuhan kong may pagmamahal na hindi nasusukat sa dugo.<\/p>\n
At sa araw na iyon, hindi medalya ang pinakamahalagang iniuwi ni Nathan.<\/p>\n
Kundi ang katotohanang matagal niyang gustong ipaalam sa buong mundo.<\/p>\n
Na ang isang ina ay hindi lamang ang taong nagbibigay ng buhay. Siya rin ang taong araw-araw na pinipiling manatili, magmahal, at lumaban para sa anak.<\/p>\n
Hindi lahat ng nagsilang ay marunong maging magulang, at hindi lahat ng tunay na magulang ay may kaugnayan sa atin sa dugo.<\/p>\n
Ang pagmamahal ay hindi nasusukat sa magagandang litrato, mamahaling regalo, o matatamis na salita sa harap ng ibang tao. Nasusukat ito sa mga gabing walang tulog, sa mga sakripisyong walang kapalit, at sa pananatili kahit mahirap na ang lahat.<\/p>\n
Sa huli, ang tunay na pamilya ay hindi lamang ang mga taong kadugo natin\u2014kundi ang mga taong hindi tayo iniiwan kapag wala pa tayong maipagmamalaki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u201cKung sakaling malaman ni Mariel ang ginawa natin sa scholarship niya at sa perang nakalaan para sa bata, hindi niya tayo mapapatawad\u2026\u201d Parang biglang nawala ang hangin sa buong auditorium.… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-146","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/storyph168.live\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/146","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/storyph168.live\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/storyph168.live\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/storyph168.live\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/storyph168.live\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=146"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/storyph168.live\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/146\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":147,"href":"https:\/\/storyph168.live\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/146\/revisions\/147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/storyph168.live\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=146"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/storyph168.live\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=146"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/storyph168.live\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=146"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}