Nang tawagin ang pangalan ko, tumayo si Lola.
Pinakamalakas pa rin siyang pumalakpak.
At sa pagkakataong iyon, wala akong narinig na tawanan.
Pagkababa ko ng stage, nakita ko si Trevor at ilang kaklase.
Pumalakpak din sila.
Hindi naging santo ang buong school dahil sa isang speech.
May mga batang pasaway pa rin.
May mga biro pa rin.
May mga taong matagal bago matuto.
Pero may nagbago.
Hindi na nila tinatawag si Lola na “the janitor” na parang wala siyang pangalan.
“Good morning, Mrs. Doris.”
“Need help po?”
“Salamat po.”
Maliit na bagay.
Pero napapansin niya.
At napapansin ko rin.
Noong araw bago ako umalis para sa college, nadatnan ko si Lola sa kusina.
Sabado.
May pancakes.
“Akala ko bawal na akong umalis sa bahay kapag college student na ako.”
“Hindi ka pa umaalis.”
“Bukas na.”
“Then ngayon, apo pa rin kita.”
“Bukas hindi na?”
“Bukas, apo kitang nasa college.”
Umupo ako.
May inilapag siyang lumang envelope sa harap ko.
“Ano ito?”
“Buksan mo.”
May litrato sa loob.
Luma.
Ang mama ko.
Halos kaedad ko siya sa litrato.
Naka-graduation gown.
Katabi niya si Lola.
Pareho silang nakangiti.
Hindi ko pa iyon nakita.
“Si Mama?”
Tumango si Lola.
“Graduation niya.”
Tinitigan ko ang mukha niya.
“Kamukha ko ba?”
“Kapag galit ka.”
Napatawa ako.
Then may nakita akong sulat sa likod ng litrato.
Sulat-kamay ng mama ko.
Ma, kapag nagkapamilya ako balang araw, sana maging kalahati man lang ako ng nanay na katulad mo.
Hindi ako nakapagsalita.
“Hindi niya alam noon na hindi siya magkakaroon ng pagkakataon,” sabi ni Lola.
Namasa ang mata niya.
“Pero ikaw ang dumating.”
Napatingin ako sa kanya.
“Lola…”
“Kaya noong prom, nang sabihin mong naging nanay at tatay mo ako…”
Napangiti siya habang umiiyak.
“Pakiramdam ko narinig din iyon ng mama mo.”
Doon ako tuluyang naiyak.
Niyakap ko siya sa kusina kung saan libu-libong almusal ang inihanda niya para sa akin.
Kung saan binilang niya ang bills.
Kung saan ilang beses niyang sinabi sa aking “busog na ako” para mas marami akong makain.
At doon ko naintindihan na mali pala ako sa isang bagay noong prom.
Sinabi kong siya ang nag-iisang pamilya kong natitira.
Hindi pala.
Dala-dala niya ang mama ko sa bawat bagay na ginawa niya para sa akin.
Sa bawat pancake.
Sa bawat school event.
Sa bawat gabing pinilit niyang manatiling gising para basahan ako.
Sa bawat sahig na nilinis niya para may pambayad kami ng kuryente.
Makalipas ang apat na taon, nagtapos ako ng college.
Hindi madali.
Nagtrabaho ako sa campus library.
Nag-deliver ako ng pagkain tuwing weekend.
May mga gabing gusto kong sumuko.
Pero kapag pagod ako, tinatawagan ko si Lola.
At lagi niyang sinasabi:
“Isang araw lang muna. Huwag mong buhatin ang buong buhay mo nang sabay-sabay.”
Noong college graduation ko, pitumpu na siya.
Mas mabagal na siyang maglakad.
May tungkod na.
Pero naroon siya.
Syempre naroon siya.
Pagkatapos ng ceremony, may maliit na pagtitipon.
May musika.
Lumapit ako sa kanya.
Inilahad ko ang kamay ko.
Napatawa siya.
“Naku, huwag na. Matanda na ako.”
“Parang narinig ko na iyan.”
“Ethan.”
“Isang sayaw.”
“Ano’ng sasabihin ng mga tao?”
Ngumiti ako.
“Hayaan mo sila.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
At sumayaw kami.
Walang tumawa.
Pero kahit may tumawa pa, wala na akong pakialam.
Dahil labingwalong taong gulang ako nang matutuhan kong hindi nakakahiya ang mahalin nang hayagan ang taong nagsakripisyo para sa iyo.
Hindi nakakahiya ang magkaroon ng lola na janitor.
Hindi nakakahiya ang lumaki nang kapos.
At lalong hindi nakakahiya ang sumayaw kasama ang matandang babaeng ang mga kamay ay magaspang dahil ilang dekada niyang ginamit ang mga iyon para buuin ang buhay mo.
Ang nakakahiya ay tumingin sa isang taong gumagawa ng marangal na trabaho at isipin mong mas mababa siya sa iyo.
Kaya kapag naaalala ko ang prom, hindi ko naaalala ang mga batang sumigaw ng “mop boy.”
Hindi ko naaalala ang tawanan.
Hindi ko naaalala ang hiya.
Ang naaalala ko ay ang nanginginig na kamay ni Lola sa kamay ko.
At ang sandaling kinuha ko ang mikropono para sabihin sa buong silid ang bagay na dapat sana ay matagal ko nang sinabi sa kanya:
Hindi ako nahihiya sa babaeng naglinis ng paaralan ko.