“Iyan nga po ang problema niyo, Misis,” ngiti ni Atty. Marisol. “Peke ang hawak ninyong titulo. Limang taon na ang nakararaan, bago umalis si Joaquin patungong Dubai, inilipat ni Mr. Vicente ang Absolute Title and Ownership ng buong lupain at ancestral house na ito sa pangalan ni JOAQUIN. Nakarehistro ito sa Registry of Deeds. Walang karapatan si Santiago na ibenta ang bahay dahil kailanman ay hindi ito naipangalan sa kanya.”
Nanlaki ang mga mata ni Santiago. Tumingin siya sa akin na parang hindi makapaniwala. “J-Joaquin… sa’yo nakapangalan ang bahay? P-Paanong…”
“Dahil kilala ka ni Tatay, Santiago,” malamig kong sagot. “Alam niyang sakim ka. Alam niyang uubusin mo ang lahat ng pinaghirapan niya para lang masunod ang luho ng asawa mong mukhang pera. Kaya palihim naming inayos ang mga papel noon pa man.”
Bumaling ako kay Althea, na ngayon ay nanginginig at unti-unting namumutla habang hawak ng mga pulis ang kanyang braso. Nasaan ang plake mo ngayon? Ang demolisyon na ipinagmamalaki mo bukas? Ikaw ang madedemolish ngayon.
“S-Santiago, gumawa ka ng paraan! Hindi ako pwedeng makulong! Ang pamilya ko, ang reputasyon ko!” umiiyak na sigaw ni Althea habang pinoposasan ng mga pulis.
“Joaquin, kapatid mo ako! Kapatid mo ako, parang awa mo na!” pagmamakaawa ni Santiago, lumuluhod sa mismong putikan na kanina lang ay pinagwawalisan ng ama namin. “Patawarin mo kami! M-Magbabago na ako!”
Lumapit ako kay Santiago. Tiningnan ko siya sa mga mata. Walang natirang pagmamahal o awa sa puso ko para sa kanya.
“Sabi ng asawa mo kanina, ‘Walang pinapasweldo dito para umupo lang’, diba?” malamig at matalim kong bulong. “Dito sa pamamahay KO, walang lugar ang mga linta at demonyo. Ilabas niyo na sila.”
Walang-awang kinaladkad ng mga pulis sina Santiago at Althea palabas ng gate. Umiiyak at nagsisigaw si Althea, habang ang mga kapitbahay na kanina ay takot sa kanya ay ngayon nagkukumpulan upang kunan siya ng video at kutyain. Ang kayabangan nila ay nauwi sa pagkapahiya na kailanman ay hindi na nila mabubura.
Nang umalis ang mga pulis, bumalik ang katahimikan sa bakuran. Lumapit ako kay Tatay Vicente, na ngayon ay tahimik na umiiyak sa silya. Lumuhod ako sa kanyang harapan at hinawakan ang kanyang mga kamay na puno ng kalyo.
“Patawad, Tatay. Patawad dahil natagalan ako. Patawad dahil hindi ko alam na sinasaktan ka na nila rito,” umiiyak kong sabi, isinusubsob ang aking mukha sa kanyang mga palad.
Hinaplos ni Tatay ang buhok ko. Ang kanyang ngiti ay sapat na upang pawiin ang lahat ng galit sa puso ko. “Huwag kang humingi ng tawad, anak. Ang mahalaga, nakauwi ka na. Ligtas na ang bahay natin.”
Sa araw na iyon, pinalitan ko ang lahat ng kandado sa bahay. Kinuha ko ang pinakamagaling na pribadong doktor at mga kasambahay para asikasuhin ang aking ama. Ang plakeng nag-anunsyo ng demolisyon ay ipinabasag ko nang pira-piraso. Hindi ko na muling iniwan ang aking ama, at siniguro kong mabubulok sina Santiago at Althea sa kulungan dahil sa lahat ng pagpapahirap na ginawa nila sa lalaking nag-alay ng buhay para sa amin.